Χθες Κυριακή 3 Μαΐου 2026, η εκκλησία στο χωριό της Ελασσόνας μετατράπηκε σε έναν τόπο ζωντανής μνήμης, τιμώντας τα 83 χρόνια από την πυρπόληση και την ολοσχερή καταστροφή της Παλιάς Σκαμνιάς από τα γερμανικά ναζιστικά στρατεύματα, στις 20 Απριλίου 1943.
Μετά τη Θεία Λειτουργία που τελέστηκε από τον πατέρα Ιωάννη Δραχαλίβα, ο ιερός χώρος άνοιξε για να φιλοξενήσει αναμνήσεις, λόγους σεβασμού και περισυλλογής. Έγινε ένας τόπος όπου η μνήμη βρήκε καταφύγιο και ο στοχασμός πήρε μορφή.
Η απρόσμενη μαγιάτικη χιονόπτωση και βροχόπτωση δεν επέτρεψαν την πραγματοποίηση της εκδήλωσης στον αύλειο χώρο, μπροστά στο Ηρώο. Έτσι, μέσα στην κατανυκτική ατμόσφαιρα της εκκλησίας, με το βλέμμα στραμμένο ταπεινά στη μνήμη, τιμήσαμε τον τόπο μας και τους ανθρώπους του.
Ακούσαμε για τον βομβαρδισμό της Παλιάς Σκαμνιάς με 15 βόμβες, στις 5 Μαρτίου 1943. Ακούσαμε για τη μεγάλη καρυδιά που στέκει μέχρι σήμερα, εκεί όπου εκτινάχθηκε το σώμα της Πασχαλιάς Μαλάμη, ενός από τα τρία θύματα μιας βόμβας. Ακούσαμε για το σχέδιο των ναζί να αφανίσουν τα ορεινά χωριά, ώστε να αποτρέψουν την ανάπτυξη αντάρτικων ομάδων που τους δημιουργούσαν προβλήματα. Ακούσαμε ακόμη για το αρχηγείο του ΕΛΑΣ, με έδρα το Δημοτικό Σχολείο της Σκαμνιάς.
Θυμηθήκαμε τους αμάχους που υπέφεραν, τα γυναικόπαιδα που συγκεντρώθηκαν έξω από το σχολείο, περικυκλωμένα από τα πολυβόλα των Γερμανών, περιμένοντας μια διαταγή που θα μπορούσε να σημάνει τον θάνατό τους. Τα γυναικόπαιδα του χωριού μας που οδηγήθηκαν στη Ραψάνη — ανθρώπους που υπήρξαν οι γονείς, οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας.
Οι χαιρετισμοί ήταν πολλοί και ουσιαστικοί (πατέρας Ιωάννης Δραχαλίβας, αντιπεριφερειάρχης Μαρία Γαλλιού, δήμαρχος Ελασσόνας Νικόλαος Γάτσας, πρόεδρος της τοπικής Κοινότητας Κωνσταντίνος Μωραΐτης, δημοτικός σύμβουλος Τυρνάβου Γεώργιος Σπάχος, Σύλλογος «Φίλοι του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης Λάρισας» – Εύη Παπανίκα), αναδεικνύοντας τη σημασία της διατήρησης της μνήμης των μαρτυρικών τόπων. Οι ομιλίες ήταν δυνατές και συγκινητικές — χωρίς χειροκροτήματα, όπως αρμόζει στον ιερό χώρο και στη σεμνότητα της περίστασης.
«Είμαι πολύ συγκινημένος. Ήμουν δέκα χρονών όταν κάηκε η Σκαμνιά», ανέφερε με στεντόρεια φωνή ο σεβαστός Ιωάννης Τσιαπάλης (Γιάννης Τσιαπάλης), κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης.
Περιγράφοντας τις συνέπειες της καταστροφής, σημείωσε:
«Το χωριό ήταν κατεστραμμένο. Οι κάτοικοι κατέβηκαν στην Κωνόσπολη, όπου υπήρχαν καλύβες (μαντριά). Εκεί εγκαταστάθηκαν αρχικά και στη συνέχεια έχτισαν μικρά, πρόχειρα σπίτια, δημιουργώντας το νέο χωριό, τα Καλύβια. Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν τραγικές. Οι άνθρωποι απελπισμένοι αναζητούσαν μάταια, ρούχα μέσα στα αποκαΐδια…»
Ιδιαίτερα σοβαρό ήταν και το πρόβλημα της ύδρευσης:
«Τα νερά μολύνθηκαν, προκαλώντας επιδημίες. Μέσα σε έναν χρόνο πέθαναν πάνω από εκατό άνθρωποι — κυρίως μικρά παιδιά — από ελονοσία, τύφο, παράτυφο και δυσεντερία».
Συγκλονιστικό ήταν και το ερώτημα που έθεσε η ιστορικός Αποστολία Καρρά (Apostolia Karra), γραμματέας του Συλλόγου «Φίλοι του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης Λάρισας» και υποδιευθύντρια του 5ου Γυμνασίου Λάρισας:
«Σε τι έφταιξε η Πασχαλιά Μαλάμη, που ζούσε σε έναν απομακρυσμένο τόπο, μακριά από τα μεγάλα πεδία μαχών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς; Πώς είναι δυνατόν να σκοτώνονται άμαχοι, και μάλιστα γυναίκες;»
Ένα ερώτημα που παραμένει διαχρονικό — και μια υπενθύμιση του πρώτου, ουσιαστικού μαθήματος που μας διδάσκει η ιστορία, όταν ξεδιπλώνεται μπροστά μας.
«Η μνήμη δεν είναι μόνο φόρος τιμής στο παρελθόν», τόνισε η πρόεδρος του Συλλόγου Τούλα Μουγδή (Toula Mougdi). «Είναι φάρος για το μέλλον. Γι’ αυτό υψώνουμε τη φωνή μας ενάντια στους πολέμους, ενάντια στον φασισμό και τον ναζισμό, που όπου επικρατούν σπέρνουν τον όλεθρο, τον πόνο και την καταστροφή».
Η παρουσία και η ομιλία ενός ανθρώπου που έζησε τα γεγονότα, καθώς και μιας ιστορικού που επισκέφτηκε τον τόπο της Παλιάς Σκαμνιάς μαζί με μαθητές, είναι κάτι περισσότερο από συμβολική. Ο σεβαστός Γιάννης Τσιαπάλης αποτελεί ζωντανή υπενθύμιση ότι η ιστορία έχει πρόσωπο, φωνή και συνέπεια. Η μαρτυρία ενός ανθρώπου που βίωσε τα τραυματικά γεγονότα του πολέμου γεφυρώνει το παρελθόν με το παρόν και δίνει στη μνήμη μια αμεσότητα που κανένα βιβλίο δεν μπορεί να αντικαταστήσει.
Δείχνει, επίσης, ότι η Σκαμνιά δεν ξεχνά και δίνει φωνή σε εκείνους που κουβαλούν τη βαριά εμπειρία της ιστορίας. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται και μιλούν, η ιστορία δεν θα παραχαραχθεί, ούτε θα ξεχαστεί. Και όταν αυτοί οι άνθρωποι δεν θα υπάρχουν πια, θα είναι στο χέρι των επόμενων να κρατήσουν ζωντανή τη μνήμη.
Η επιλογή μιας ιστορικού–εκπαιδευτικού που επισκέφτηκε τον τόπο της Παλιάς Σκαμνιάς, μαζί με μαθητές, αναδεικνύει τη σημασία της ιστορικής γνώσης ως ζωντανής παιδείας. Μιας γνώσης που δεν προσεγγίζεται μόνο θεωρητικά, αλλά και βιωματικά — μέσα από την επίσκεψη, την παρατήρηση και τη συγκίνηση μπροστά στα ίχνη του παρελθόντος.
Παράλληλα, η ματιά της ιστορικού προσθέτει τεκμηρίωση και ερμηνεία. Εκεί όπου η προσωπική μαρτυρία συγκινεί, η επιστημονική προσέγγιση βοηθά να κατανοηθούν τα γεγονότα μέσα στο ευρύτερο ιστορικό τους πλαίσιο και να αναδειχθούν τα διδάγματα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η εικόνα του τόπου της Παλιάς Σκαμνιάς: ένα χωριό ισοπεδωμένο, όπου η φύση έχει καλύψει τα ερείπια, με μοναδικό διασωθέν σημείο την εκκλησία. Ένας ισχυρός συμβολισμός:
Ο χρόνος μπορεί να σκεπάζει τα ίχνη, αλλά η Μνήμη επιμένει…
Κείμενο για το Σύλλογο Σκαμνιωτών: Αρχοντία Γιαννακάκη (Archontia Giannakaki)
Τίμησαν με την παρουσία τους την εκδήλωση: η αντιπεριφερειάρχης Λάρισας κ. Μαρία Γαλλιού (Maria Galliou), ο θεματικός αντιπεριφερειάρχης Υγείας κ. Ευάγγελος Αποστόλου (Βαγγέλης Αποστόλου), ο δήμαρχος Ελασσόνας κ. Νικόλαος Γάτσας (Δήμαρχος Ελασσόνας Νίκος Γάτσας, Νίκος Γάτσας), ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού κ. Αστέριος Δημουλάς, ο εντεταλμένος σύμβουλος Πολιτικής Προστασίας του Δήμου Ελασσόνας κ. Γεώργιος Κατσιούρας (Γιώργος Κατσιούρας), ο πρόεδρος της τοπικής Κοινότητας Σκαμνιάς κ. Κωνσταντίνος Μωραΐτης, ο δημοτικός σύμβουλος Τυρνάβου κ. Γεώργιος Σπάχος ως εκπρόσωπος του Δημάρχου Τυρνάβου, ο πρόεδρος της τοπικής Κοινότητας Καρυάς κ. Νικόλαος Κατσίβελος (Νίκος Κατσίβελος), ο σύμβουλος Κοινότητας Αμπελώνα κ. Αχιλλέας Αλεξόπουλος, η ταμίας του Συλλόγου Φίλοι του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης Λάρισας κ. Εύη Παπανίκα (Ευη Παπανικα), καθώς και οι εκπρόσωποι των Μαρτυρικών Κοινοτήτων Ελασσόνας: Σαρανταπόρου κ. Ιωάννης Ντάλλας (Γιάννης Ντάλλας) και Τσαριτσάνης κ. Νικόλαος Κουτσομάρκος (Νίκος Κουτσομάρκος).
Συντονισμός ομιλιών / χαιρετισμών: Νικόλαος Τηγανής, αντιπρόεδρος του Συλλόγου απανταχού Αποδήμων Σκαμνιωτών.
Δείτε φωτογραφίες:
