Ένα συναρπαστικό μυστήριο από τα βάθη του 17ου αιώνα έρχεται στο φως, ξετυλίγοντας το κουβάρι ενός σκοτεινού δικτύου λαθρεμπορίου στον Ατλαντικό.
Η πρόσφατη ανακάλυψη του ναυαγίου «Delta I» στις ακτές του Κάδιθ δεν φέρνει στην επιφάνεια μόνο πολύτιμους θησαυρούς, αλλά ανατρέπει και όσα γνωρίζαμε για το παγκόσμιο εμπόριο της εποχής.
Το ναυάγιο του Κάδιθ, γνωστό ως «Delta I», αρχίζει να αποκαλύπτει μια πολύ πιο ξεκάθαρη ιστορία:
Ένα πλοίο του 17ου αιώνα που συνδέεται με τη γαλλική υπηρεσία, το σουηδικό πυροβολικό, τα ολλανδικά δίκτυα όπλων και ασήμι που ενδέχεται να διακινήθηκε εκτός του αυστηρά ελεγχόμενου συστήματος εμπορίου του Ατλαντικού της Ισπανίας.
Το ίδιο το ναυάγιο δεν αποτελεί ολοκαίνουργια ανακάλυψη, καθώς το «Delta I» εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια εργασιών βυθοκόρησης για τον νέο σταθμό εμπορευματοκιβωτίων στο λιμάνι του Κάδιθ, και η ανέλκυσή του από τον βυθό ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2024.
Από τον βυθό του Κάδιθ στο φως της δημοσιότητας
Το νέο στοιχείο είναι η δημοσιευμένη ερμηνεία του φορτίου και του πυροβολικού του, η οποία αναδείχθηκε πρόσφατα από το CádizDirecto και βασίζεται στη μελέτη των αρχαιολόγων Ερνέστο Χ. Τομπόσο Σουάρεθ και Χοσέφα Μαρτί Σολάνο με τίτλο «Εξαγωγή και τεκμηρίωση του πυροβολικού από το ναυάγιο Delta I. Κόλπος του Κάδιθ», η οποία περιλαμβάνεται στα πρακτικά του 1ου Ιβηροαμερικανικού Συνεδρίου Ναυτικής και Υποβρύχιας Αρχαιολογίας.
Ένα ναυάγιο που ανασύρθηκε από τη λάσπη του λιμανιού του Κάδιθ
Το ναυάγιο «Delta I» στον Κόλπο του Κάδιθ, το οποίο εντοπίστηκε κατά τη διάρκεια λιμενικών έργων, χρονολογείται στον 17ο αιώνα και διασώζει το κατώτερο τμήμα του σκάφους, μήκους περίπου 20 μέτρων.
Το Ινστιτούτο Ιστορικής Κληρονομιάς της Ανδαλουσίας ανέφερε τον Απρίλιο του 2024 ότι η τοποθεσία απέδωσε 27 σουηδικά σιδερένια κανόνια, 22 ράβδους ασημιού από τη Βολιβία, καθώς και μια χάλκινη καμπάνα με την επιγραφή «Ιησούς, Μαρία και Ιωσήφ 1671».
Η Λιμενική Αρχή του Κόλπου του Κάδιθ επιβεβαίωσε αργότερα ότι το «Delta I» ανελκύστηκε στις 27 Ιουλίου 2024, μετά από τέσσερις μήνες τεχνικής και αρχαιολογικής προετοιμασίας.
Οι δύτες εργάστηκαν σε συνθήκες σχεδόν μηδενικής ορατότητας και σε βάθος περίπου έξι μέτρων, προτού το ναυάγιο μεταφερθεί στην Προκυμαία Νο 5, ανελκυστεί με δύο κινητούς γερανούς 350 τόνων και τοποθετηθεί υπό ελεγχόμενες συνθήκες για μελέτη.
Ένα γαλλικό πλοίο εξοπλισμένο με σουηδικά κανόνια
Η νέα μελέτη επικεντρώνεται κυρίως στα 27 κανόνια που ανασύρθηκαν από το ναυάγιο.
Σύμφωνα με την έκθεση που επικαλείται η εφημερίδα El País, οι Τομπόσο και Μαρτί ταυτοποιούν το σκάφος ως ένα πλοίο ιβηροατλαντικής κατασκευής που εκτελούσε υπηρεσία για λογαριασμό της Γαλλίας.
Ο οπλισμός του φαίνεται να ήταν σουηδικής κατασκευής, ο οποίος πιθανότατα διακινήθηκε μέσω Ολλανδών ενδιάμεσων, οι οποίοι αποτελούσαν δραστήριους παίκτες στην ευρωπαϊκή αγορά όπλων κατά τον 17ο αιώνα.
Τα κανόνια δεν ήταν ομοιόμορφα.
Οι ερευνητές κατέγραψαν πέντε διαφορετικά διαμετρήματα που χρονολογούνται στο τρίτο τέταρτο του 17ου αιώνα. Μερικά είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές. Τρία κομμάτια είχαν χάσει βασικά εξαρτήματα βολής, συμπεριλαμβανομένου του στομίου ή ενός από τους πείρους (trunnions) που χρησιμοποιούνταν για τη στήριξη του κανονιού στον κιλλίβαντά του.
Η απουσία σωζόμενων κιλλιβάντων (βάσεων) έχει οδηγήσει τους ερευνητές να εξετάσουν διάφορα ενδεχόμενα: Ορισμένα κανόνια μπορεί να ήταν ήδη άχρηστα και να μεταφέρονταν ως έρμα (σαβούρα), ή η ζημιά μπορεί να προκλήθηκε κατά τη διάρκεια μάχης ή λίγο πριν τη βύθιση του πλοίου.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους το «Delta I» έχει τόσο μεγάλη σημασία. Δεν πρόκειται απλώς για ένα ναυάγιο με πολύτιμα αντικείμενα.
Αποτελεί ένα υλικό αποτύπωμα της στρατιωτικής οικονομίας του Ατλαντικού, όπου πλοία, όπλα, μέταλλα και έμποροι ξεπερνούσαν τα πολιτικά σύνορα, ακόμη και σε περιόδους ανταγωνισμού και πολέμου.
Ράβδοι ασημιού και το ερώτημα του λαθρεμπορίου
Η νέα ερμηνεία για το ναυάγιο, όπως αναφέρουν το CádizDirecto και η El País, αποκάλυψε 18 ράβδους ασημιού βάρους μισού τόνου, με μία να φέρει ημερομηνία 1667 και άλλες να υποδηλώνουν λαθρεμπόριο.
Σύμφωνα με τη μελέτη, το εύρημα αυτό που εντοπίστηκε με το πυροβολικό αλλάζει την κατανόηση του φορτίου.
Εδώ ωστόσο, υπάρχει μια μικρή αλλά σημαντική διάκριση.
Η επίσημη καταγραφή της Περιφέρειας της Ανδαλουσίας (Junta de Andalucía) το 2024 έκανε λόγο για 22 ράβδους ασημιού, ενώ η μελέτη που συζητείται τώρα και τα πρόσφατα δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης εστιάζουν σε 18 ράβδους.
Για τη δημοσίευση, η ασφαλέστερη διατύπωση είναι επομένως να αναφερθεί ότι η επίσημη προκαταρκτική καταγραφή κατέγραψε 22 ράβδους, ενώ η νέα μελέτη αναδεικνύει 18 ράβδους ασημιού με συνολικό βάρος περίπου μισού τόνου.
Η ερμηνεία του λαθρεμπορίου ταιριάζει με το ευρύτερο οικονομικό πλαίσιο της εποχής.
Η Ισπανία φορολογούσε βαριά και ρύθμιζε αυστηρά το εμπόριο πολύτιμων μετάλλων που έφταναν από την Αμερική.
Αν και η Σεβίλλη κατείχε επίσημα το μονοπώλιο του διατλαντικού εμπορίου, το Κάδιθ είχε αποκτήσει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία λόγω του φυσικού του λιμανιού και του ρόλου του στη φόρτωση και εκφόρτωση των πλοίων του Ατλαντικού.
Η παρουσία του ασημιού και του πυροβολικού που συνδέεται με ξένες δυνάμεις στο ίδιο ναυάγιο, δείχνει έναν ναυτικό κόσμο όπου οι επίσημοι κανόνες και το πρακτικό εμπόριο κινούνταν συχνά σε διαφορετικές κατευθύνσεις.
Μια αλλοιωμένη τοποθεσία, αλλά όχι μια χαμένη ιστορία
Το αρχαιολογικό πλαίσιο δεν είναι απλό.
Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι η τοποθεσία είναι εκτός πλαισίου, επειδή οι εργασίες βυθοκόρησης και οι υποβρύχιες εργασίες μετέβαλαν την αρχική θέση των ευρημάτων.
Αυτό σημαίνει ότι η ακριβής διάταξη των κανονιών γύρω από το πλοίο δεν μπορεί ακόμη να αναπαρασταθεί με βεβαιότητα.
Παραμένει επίσης ασαφές αν τα κανόνια μετακινήθηκαν μετά το ίδιο το ναυάγιο ή κατά τη διάρκεια μεταγενέστερης δραστηριότητας στο λιμάνι.
Ακόμα και με αυτούς τους περιορισμούς, το «Delta I» αποτελεί μια εξαιρετικά πολύτιμη περίπτωση για την υποβρύχια αρχαιολογία στην Ισπανία.
Οι λιμενικές εργασίες που έφεραν στο φως την τοποθεσία οδήγησαν επίσης στον εντοπισμό και άλλων ναυαγίων στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των «Delta II» και «Delta III».
Ο Κόλπος του Κάδιθ, διαμορφωμένος από αιώνες εμπορίου στον Ατλαντικό, ναυτικής κυκλοφορίας, αποικιακών διαδρομών και στρατιωτικών συγκρούσεων, παραμένει ένα από τα πλουσιότερα υποβρύχια αρχαιολογικά τοπία στη νότια Ευρώπη.
Όσα εξακολουθούν να ψάχνουν οι ερευνητές
Το αρχικό όνομα του πλοίου παραμένει άγνωστο, όπως και οι ακριβείς συνθήκες της βύθισής του.
Το Κέντρο Υποβρύχιας Αρχαιολογίας συγκρίνει τα αρχαιολογικά στοιχεία με αρχειακά αρχεία σε μια προσπάθεια να ταυτοποιήσει το πλοίο, να διευκρινίσει την εθνικότητά του, να αναπαραστήσει τη διαδικασία ναυπήγησής του και να κατανοήσει γιατί βρισκόταν στο Κάδιθ όταν βυθίστηκε.
Η έρευνα περιλαμβάνει τρισδιάστατη (3D) μοντελοποίηση, φωτογραμμετρία, λεπτομερή καταγραφή της ξυλείας και δενδροαρχαιολογική ανάλυση του ξύλου.
Δείγματα μελετώνται για να προσδιοριστεί το είδος και η προέλευση της ξυλείας που χρησιμοποιήθηκε στη ναυπήγηση του πλοίου, σε μια συνεργασία όπου συμμετέχουν ιδρύματα όπως το CSIC (Ανώτατο Συμβούλιο Επιστημονικών Ερευνών της Ισπανίας) και πανεπιστήμια της Ουαλίας, της Λισαβόνας και του Αλικάντε.
Προς το παρόν, το «Delta I» παραμένει ένα ανώνυμο ναυάγιο με ένα ασυνήθιστα αποκαλυπτικό φορτίο.
Τα κανόνια του δείχνουν προς την παραγωγή όπλων της βόρειας Ευρώπης και τη γαλλική ναυτική υπηρεσία.
Το ασήμι του δείχνει προς τα σημεία πίεσης και διαρροής του δημοσιονομικού συστήματος της Ισπανίας στον Ατλαντικό.
Η τοποθεσία του, στο Κάδιθ, το τοποθετεί σε ένα από τα σπουδαιότερα θαλάσσια σταυροδρόμια του πρώιμου σύγχρονου κόσμου.
Το όνομα του πλοίου μπορεί να παραμένει άγνωστο, αλλά τα στοιχεία που έχουν ήδη ανακτηθεί από τα ξύλα, τα κανόνια και τις μπάρες ασημιού του είναι αρκετά για να δείξουν ότι αυτό δεν ήταν ένα συνηθισμένο ναυάγιο.
Αποτελούσε μέρος ενός μεγαλύτερου συστήματος:
Πόλεμος, εμπόριο, αυτοκρατορία, φορολογικός έλεγχος και λαθρεμπόριο, όλα αυτά κείτονται στα λασπώδη νερά του Κόλπου του Κάδιθ.
enikos.gr
